KOŁO NAUKOWE JĘZYKOZNAWCÓW
UNIWERSYTETU OPOLSKIEGO

 




Kłótnia - próba opisu

 

Kłótnia jest specyficzną formą realizacji konfliktu, zaczniemy od wyjaśnienia tego terminu i jego rozumienia przez badaczy. J. Hlasova uważa konflikt za "specyficzną formę kontaktu". Wyróżnia ona dwa typy konfliktu werbalnego: konflikt językowy, słowny oraz konflikt rzeczowy. Konflikt słowny W naukowej literaturze językoznawczej pojawia się wiele charakterystyk konfliktu, wynika z różnic społecznych, socjalnych, kulturowych, rasowych, znajomości kodów, znaczenia leksemów, metafor związków frazeologicznych etc. Konflikt rzeczowy stanowi każda socjalna interakcja, której towarzyszy naruszenie stosunków panujących między jej uczestnikami. Przeciwne stanowisko zajmuje Kořenski, dla którego konflikt komunikacyjny jest specyficznym rodzajem szumów – "szumami w kontaktach między interlokutorami". Uważa on, że konflikt jest przeszkodą w kontaktach między ludźmi. Kolejna charakterystyka stworzona została przez O.Müllerovą i głosi, iż konflikt to “różne aspekty, przejawy i różną intensywność przeciwstawnych kontaktów między ludźmi”. Na potrzeby analizy konwersacji określa konflikt jako znak niezgodności między partnerami dialogu. Dzięki tak różnorodnym spojrzeniom na konflikt można określić przyczyny jego powstawania. W przypadku konfliktu językowego bezpośrednimi jego przyczynami mogą być:

  • zamiany słów o podobnym znaczeniu lub ich połączeń w wyniku silnych zakłóceń w kanale komunikacyjnym;

  • użycia homonimów lub wyrazów wieloznacznych;

  • różna identyfikacja tego, o czym mowa, różna referencja danego słowa;

  • odmienna interpretacja komunikacyjnej funkcji replik.

Przyczynami konfliktu rzeczowego bezpośrednio stają się:

  • treści dialogu(np. walka o temat);

  • różnice zdań między interlokutorami.

Ponadto dla każdego z konfliktów przyczynami mogą być czynniki psychosocjologiczne takie jak:

  • wzajemne interakcje(związane ze stosunkami między interlokutorami, ich pozycją społeczną);

  • emocje (związanych z osobniczymi cechami jednostek, ich temperamentu, chwilowego nastroju);

  • formy działań mownych(np. przerywanie monologu);

  • sposoby werbalizacji poglądów przez partnerów wymiany(intonacja, siła głosu, zabarwienie głosu etc.);

  • różnice społeczne, socjalne, kulturowe, rasowe;

  • nieznajomość kodów.

Stopień ujawnienia konfliktu zależy od przyczyny jego powstania, cech osobniczych partnerów, składowych sytuacji komunikacyjnej(komunikacja oficjalna/nieoficjalna, równorzędność/ nierównorzędność interlokutorów, przestrzeń publiczna/prywatna etc.). Czynniki te decydują czy konflikt pozostanie nieujawniony(np. w kontaktach instytucjonalnych, w komunikacji oficjalnej, kiedy między partnerami panuje stosunek nadrzędno-podrzędny); będzie ujawniony częściowo(np. kiedy komunikacja odbywa się w miejscu publicznym) ; zostanie ujawniony całkowicie(np. jeżeli będzie to dyskusja lub spór, albo interlokutorzy poruszają się w przestrzeni komunikacji nieoficjalnej a stosunki między nimi są familiarne).

Konfliktowość sytuacji komunikacyjnej ujawnia różne sygnały werbalne i niewerbalnymi. Sygnały werbalne możemy podzielić na : dźwiękowe, prozodyczne, leksykalne i syntaktyczne.

Niekontrolowane emocje interlokutorów jak np. podniesiony głos, podwyższony ton wypowiedzi, jąkanie się - u osób z tego typu tendencjami oraz ich postawę wobec partnera lub jego argumentacji, jak przy występowaniem pauz znaczących(np. sprzeciw, ignorancję, lekceważenie) ujawniają zazwyczaj sygnały dźwiękowe. Przykłady:

(2)

M: chyba już wiesz ↑!?

C: nie mam pewności↓//

M: a właściwie to mogłabyś posiedzieć w domu↓!

C: |

(25)

11 Ds ale prosím tebe nevy ↑ (přeruąena O)

12 O =PLUS JÍDLO

13 Ds neřvi ↓ / [laskavě neřvi ↓]/ laskavě neřvi ↓

Sygnały prozodyczne wskazują nie tylko na emocje towarzyszące wypowiedzeniom, ale również służą uwydatnieniu tych elementów, które nadawcy wydają się najistotniejsze, np. zmiana akcentu wyrazowego i zdaniowego.

(1)

C: i właśnie dlatego/ `dlatego proszę cię znormalniej↓

M: =no/ to się dowiedziałam^

(25)

28 Ds [no jo↓ [no jo↓] (ironické zabarvení)

29 O sto korun↓/tak NEKECEJ

Poziom nasycenia komunikatów negatywnymi emocjami i stopień utraty kontroli nad nimi przez stosowanie wyrazów o wysokim nacechowaniu emocjonalnym(wyrażające emocje negatywne), użycie agumetatiwów, przejście na kod pierwotny – u osób, których pierwszy kodem była gwara, choć na co dzień posługują się językiem ogólnopolskim pokazują sygnały leksykalne.

(16)

-Się masz Tomek!

- Kurwa! Gdzie do cholery byłeś?

(18)

M - Te buciory mnie wkurzają. Słyszysz? Złoszczą mnie te buty, kiedy tak

leżą na środku przedpokoju!

Z [milczy]

M - Czy ty, kurwa, jesteś głuchy?!

[...]

Z - Okay! [okej].jak przyjdę, to posprzątam.

M - Akurat! No już to widzę! Zawsze tak pierniczysz i gówno z tego!

(27)

14 O ale já myslim nebo↑/ do ňáký↑/ kde [balej↑/ kde] balej↑/ [ven↓//takle to zabalit] tedy ↑/ DI DO

15 M [no jo:no↓] [jo:? ↑ a kde ven? ↑] (ironicky)

16 O PRDELE TEDY↓ (pohrdavě)

Sygnały syntaktyczne takie jak: stosowanie wykrzykników, użycie pytań retorycznych, duża ilością partykuł typu “ależ”, “nieprawdaż”, “vid’”, przewaga krótkich replik, modyfikacja struktur składniowych(częste elipsy), dominacja zdań współrzędnie złożonych przeciwstawnych, głównie ze spójnikiem “ale”; wyrażają strategie stosowaną przez interlokutorów, poczucie bezsilności(szczególnie wykrzykniki) oraz próby podkreślenia treści najważniejszych dla nadawcy. Przykłady:

(1)

M: no popatrz a ja myślałam że zmęczyła cię rozmowa ze mną↑

C: nie ironizuj/ dobrze↑?

(4)

M: a tak cie prosiłam ↓/ przecież nie musicie tyle siedzieć↓

C: ależ mamo↑

(15)

M: ile razy mam ci mówić żebyś w tym bałaganie zrobił porządek? / to już

trwa dwa dni a

S: przecież sprzątam!

(25)

19 M [jak ty to můžeš vědét? ↓] (položeno O)

20 Ds nech toho bejt táto↓

21 O ale nemůžou ho sehnat

  1. Ds ale [seženou↓]

(30)

7 Z jo↓/já jenom říkám ↑/ že těch hadic by muselo bejt víc ↓/ musel by na tom bejt/ňákej rám↑

8 O abys tam měl třeba já nevim ňáký procento vody↓viď↑/ který se proměni↓

Dopełnieniu sygnałów werbalnych lub ich zastąpieniu (szczególnie przy konflikcie ujawnionym częściowo) służą sygnały pozawerbalne: mimika(wyrażanie zdziwienia, oburzenia, złości), gestykulacja(grożenie, wskazywanie, wytykanie, załamywanie dłoni, wzruszanie ramionami; zwykle bardziej dynamiczna niż przy wypowiedziach neutralnych), postawa ciała(zdecydowana, zwykle ekspansywna, często z tendencją do dominacji, górowania nad partnerem np. stawanie nad siedzącym).

(11)

P — Co tu przy akwarium robicie?!

M — Bo on mnie uderzył, [pokazując ręką na kolegę]

R. — A on mnie też!

(14)

E— To wsiadłaś w samochód? [z dużym zdziwieniem]

A — No. [przytakując głowa]

E — Tyś chyba chora! [wykrzykując] Mądra jesteś?!

A—No normalnie, chcieli podwieźć, to wsiadłam, [wzruszając ramionami]

(16)

-Co to był za film? [ruszając]

-“Evita".

-Chujowy!

-Nie, był ciekawy! [z ostrym sprzeciwem]

-Był głupi, do kitu. [kierując kciuk do dołu]

(18)

M - Te buciory mnie wkurzają. Słyszysz? Złoszczą mnie te buty, kiedy tak

leżą na środku przedpokoju!

Z [milczy]

M - Czy ty, kurwa, jesteś głuchy?! [stoi podparta rękami]

(22)

T — Syniu! Wszystkie dzieci piją rano mleko, a potem silę...

D — A ja nie lubię, [ze łzami w oczach]

(27)

17 M zklidni se a ↑/ di si dělat ven↓

18 O že mi dáą tentokrát za pravdu↓ (obrací se na druhou dceru)

W zależności od rodzaju konfliktu poszczególne sygnały stają się bardziej wyraziste i pojawiają się z większą częstotliwością niż inne. Każdy z gatunków w specyficzny sposób charakteryzuje się wyborem i natężeniem poszczególnych sygnałów konfliktu, jednak na ich wystąpienie i nasilenie mają również wpływ wszystkie pozostałe składowe procesu komunikacyjnego oraz indywidualne i momentalne cechy partnerów dialogu.

Kłótnia przebiega według schematów. Możliwych jest kilka wariantów początków i zakończeń kłótni oraz strategii przyjmowanych przez partnerów w trakcie jej przebiegu.

Początkiem kłótni może być wymiana neutralna w nią się przeradzająca np.:

(2)

M: wychodzisz wieczorem↑?

C: prawdopodobnie↑^

M: chyba już wiesz ↑!?

C: nie mam pewności↓//

M: a właściwie to mogłabyś posiedzieć w domu↓!

C: |

M: ale wolisz wyjść↓

C: =to ty powiedziałaś↓!

zdeformowana wymiana konfliktowa o charakterze rzeczowym przeistaczająca się w kłótnię, przykładowo:

(12)

Z — Deszcz pada. Weź parasol, [podając żonie parasolkę]

M - Nie potrzebuje go. [odkłada na bok]

Z — Nie potrzebujesz go?! Cala przemokniesz do suchej nitki!

M — Tak bardzo nic pada. Nie wezmę go. Wiesz, ze nie lubię z nim chodzić

Z — Wiesz, ze będzie lepiej, jak go zabierzesz, [życzliwie]

M - Chcesz mnie wkurzyć z samego rana?!

Z — Cholera jasna, czy ty zawsze musisz postawić na swoje?! Jesteś uparty jak osioł!

M — Dziwisz się?

oraz kłótnia wzniecona w sposób bezpośredni, od pierwszego wypowiedzenia np.:

(27)

1 O dyť to je taková hovadina ↓/ takle bych to položil ↑/ pěkně bych to vobložil ↑/ teď bych to dal

2 k tomu takle ↑/ parádně ↑/ víą ↑/ takle↓ (předvádí balení dárku)

ečeno hlasitě, podrážděně)

Zakończenia kłótni również mogą przybierać różne warianty, jednym jest uzyskanie celu zamierzonego przez nadawcę np.:

(3)

M: no to powiesz mi gdzie mi schowałaś to sitko↑

C (wyciągając sitko) o proszę↓` właśnie tu je specjalnie przed tobą schowałam// proszę/ i po co te nerwy↑

kolejnym - odwiedzenie nadawcy od zamierzonego celu np.:

(2)

M: więc wrócisz wcześniej ↑?

C: nie wiem nawet czy wyjdę↓ !(stwierdzenie z lekkim uśmiechem)

innym - nieuzyskanie przez żadnego z partnerów zadowalających efektów komunikacji, przykładowo:

(4)

M: ty zawsze znajdziesz jakieś wytłumaczenie↓

C: a ty jakąś dziure↓?

najfortunniejszym - uzyskanie porozumienia między partnerami, jak w przykładzie:

(30)

39 O no tydle absorbéry některý se nemusej ↓/ ale musí se tam dát ↑/ kapalina ↓/ nezamrzajici↓

40 viď↑

41 Z a teď je problém ↓/jestli se to vyplatí ↓/ protože třeba když je barák ↑/ zrovna ty kolektory ↑

  1. ta účinnost ↑/ prostě není to úplné tak jako jednoduchý↓

Podczas trwania kłótni partnerzy przyjmują strategie ofensywną- zarówno w wypadku inicjatora konfliktu jak i osoby pierwotnie atakowanej np.:

(5)

C: cześć mamo↑

M: wiesz która godzina↑?

C: trzecia trzydzieści↓

M: co ty robisz o tej godzinie↑?

C: oglądam^ }

M: co o tej porze↑?

C: spokojnie↓/ sapporo↓

M: zgłupiałaś do reszty↑?

C: odeśpie jutro↓

M: jesteś sama↑?

C: tak↓

M: ale pewnie nie długo↑?

C: ide zaczyna się druga seria↓

(20)

P — Otdaj mi go!

B — Nie. On jest, Patrysza, poczebny. [kiwnął głową]

P — Nie, bo to mój! Mój ulupiony. [łapiąc kolegę za rękę]

B — Nie bende się z tobo bawić. [staje obok i podpiera się pod boki]

P — Bendziesz!

B — Nie bende i nie zażenie się z tobo!

P — Ozenis ozenis. [szarpiąc chłopca za koszulę]

oraz pasywna-przyjmowana zwykle przez osobę pierwotnie atakowaną, przykładowo:

(19)

M - Magda! Zrób w końcu ty masę, bo bym chciała zrobić te... no..chciałabym

dokończyć.

S -Mamo, zaraz zrobię, nie pali się.

M.- Dziecko, ja nie będę cię prosić pięć razy, masz teraz to zrobić i to już

ja czekam! [powiedziane w. złością]

S -No zaraz, Jezuuu!!!

M - Słuchaj, twoim obowiązkiem jest pomóc matce chyba, nie.?

S -Mamo, później zrobię, przecież...

M - O! No widzisz, no! Z tobą to tak cale życie. [kiwając głową] Weź się za

robotę, bo więcej nie będę powtarzać!

Podczas kłótni dochodzi do wymiany ról między partnerami a także do zmiany ich postaw, kiedy obaj partnerzy przyjmują postawę pasywną może dojść do wygaśnięcia wymiany, np.:

(18)

M - Te buciory mnie wkurzają. Słyszysz? Złoszczą mnie te buty, kiedy tak

leżą na środku przedpokoju!

Z [milczy]

M - Czy ty, kurwa, jesteś głuchy?! [stoi podparta rękami]

Z -[Mąż podniósł buty i odrzucił na bok]

M - Co ty sobie w ogóle wyobrażasz?! Nie potrafisz ułożyć butów na |

Z - Aha! Znowu się zaczyna ta sama śpiewka.

M - Ty idziesz, a ja znowu w kierat. Co to ja jestem wół roboczy?

Z - Okay! [okej].jak przyjdę, to posprzątam.

M - Akurat! No już to widzę! Zawsze tak pierniczysz i gówno z tego!

Wyróżniamy różne gatunki mowy, wśród potocznych gatunków mowy najpopularniejsza jest rozmowa. Językoznawcy definiują rozmowę na tle dialogu. Etymologicznie dialog oznacza rozmowę (greckie diálogos – rozmowa dwu osób). Dialog jest pojęciem szerszym, odnoszącym się do wielu gałęzi nauk. . Rozmowa zasadza się na kontakcie werbalnym i ma miejsce w komunikacji oficjalnej i nieoficjalnej.W Słowniku języka polskiego pod redakcją M. Szymczaka rozmowa jest definiowana jako “wzajemna wymiana myśli za pomocą słów”.Natomiast A. Wierzbicka podaje taką definicję rozmowy:

“mówię:...

mówię to bo chcę żebyśmy mówili różne rzeczy jeden do drugiego

sądzę że i ty chcesz żebyśmy mówili różne rzeczy jeden do drugiego”

Termin dialog w Słowniku terminów literackich opisuje jako “rozmowę - zespół wypowiedzi co najmniej dwu osób na określony temat”. Autorzy słownika zwracają uwagę na trzy istotne aspekty dialogu(rozmowy): dramatyczny, sytuacyjny, semantyczny. Dominacja jednego z nich przesądza o typie dialogu(rozmowy).

Rozmowa może mieć różne kierunki funkcjonalnego rozwoju rozmowa może być: serdeczna, poufna, salonowa, ale i głośna hałaśliwa, rwana, wrzaskliwa, krzykliwa, kłótliwa.14, możliwe jest przejścia od rozmowy do innego gatunku komunikacji. Gatunki działań mownych związane – nawet w rozumieniu potocznym z rozmową to: spór, dyskusja, kłótnia.

Stopień zbieżności między tymi gatunkami mowy zależy od wielu czynników, m.in. od: rodzaju komunikacji(oficjalna / nieoficjalna),intencji nadawcy i odbiorcy, relacji między interlokutorami i ich wiedzy o świecie i sobie wzajemnie, emocjonalnego nacechowania wypowiedzi etc. Z językoznawczego punktu widzenia łatwo dostrzegalne są zbieżności i różnice między poszczególnymi gatunkami mowy zawarte w eksplikacjach A. Wierzbickiej:

ROZMOWA

“mówię:...

mówię to bo chcę żebyśmy mówili różne rzeczy jeden do drugiego

sądzę że i ty chcesz żebyśmy mówili różne rzeczy jeden do drugiego”15

SPÓR

“wiem że ty myślisz o Z co innego niż ja

sądzę że ty myślisz źle

mówię:

mówię to bo chcę żebyś myślał tak samo”16

DYSKUSJA

“sądzę że ty myślisz o Z co innego niż ja

mówię:...

mówię to bo chcę żeby każdy z nas powiedział co tym

myśli (i dlaczego)

sądzę że i ty chcesz chcę żeby każdy z nas powiedział co tym

myśli i dlaczego

sądzę że mówiąc to moglibyśmy spowodować że będziemy

myśleć to samo

chciałbym żebyśmy myśleli to samo”17

KŁÓTNIA

“wiem że ty myślisz o Z co innego niż ja

mówię: ty myślisz źle

mówię to bo chcę żebyś powiedział że mówiłeś źle”18

Korzystając z powyższych definicji oraz omówienia dokonanego przez M. Sarnowskiego możemy wnioskować, że:

  • rozmowa jest podstawowym(ale nie jedynym) potocznym gatunkiem mowy;

  • rozmowa może ewoluować/ulegać deformacjom w kierunku innych gatunków komunikacji, takim jak pogawędka, dyskusja, spór, kłótnia;

  • kłótnia jest jednym z gatunków komunikacji werbalnej będącym deformacją rozmowy;

  • kłótnia jest “spokrewniona” z takimi gatunkami mowy jak dyskusja, spór;

  • kłótnia zakłada intencjonalność wypowiedzi przynajmniej jednego z interlokutorów;19

  • kłótnia w przeciwieństwie do sporu i dyskusji nie ma na celu zmiany zdania jednego lub obu z interlokutorów, ale uzyskaniu od partnera przyznania się do błędu.

Konflikt w zależności od swych “parametrów” może się przejawiać w różnych werbalnych i niewerbalnych działaniach człowieka. W zależności od wzrostu niekontrolowanych emocji negatywnych może on przyjmować różne formy zarówno werbalne jak i niewerbalne.Za najostrzejszą formę konfliktu werbalnego jest uważana awantura, która łatwo przeradza się w niewerbalny sposób wyrażania konfliktu – bójkę, jako forma przejściowa między rozmową potoczną a kłótnią postrzegana jest sprzeczka.

Celem sporu jest przekonanie partnera o słuszności swoich racji, celem dyskusji – osiągnięcie porozumienia odnośnie omawianego tematu, celem kłótni jest przyznanie się jednego z partnerów do pomyłki. W przypadku dyskusji i sporu ich cel odnosi się do przedmiotu wymiany(poglądów interlokutorów), w kłótni cel odnosi się do podmiotu wymiany(jednego z interlokutorów, który ma przyznać się do błędu – bez względu na rzeczywiste poglądy). W związku z tym lokalizuję kłótnię w przestrzeni komunikacji negatywnej.

Korzystając z wcześniejszych spostrzeżeń możemy przystąpić do oglądu kłótni jako zjawiska komunikacji dialogowej, która jest werbalną realizacją konfliktu. Przyjmujemy, że:

  1. Kłótnia jest gatunkiem mowy będącym realizacją konfliktu ad person.

  2. Ze względu na swój emotywny charakter kłótnia nie zawsze jest zaplanowana.

  3. Celem kłótni jest przekonanie odbiorcy o słuszności racji nadawcy.

  4. Przebieg kłótni polega na wymianie komunikatów o jak największej sile illokucyjnej.

Lokalizując kłótnię wśród gatunków dialogowych i przyjmując, że podstawowym gatunkiem potocznej komunikacji werbalnej jest rozmowa, można odnaleźć w budowie kłótni struktury i kroki. Strukturę traktuję jako zespół wyrażeń, wypowiedzeń, sygnałów budujących całostkę o skonkretyzowanym znaczeniu. W kłótni odnaleziono:

  1. Struktury deskrypcyjne typu: mówię, twierdzę, informuję[1,7,9,11,15,22,23,30,33]20;

  2. Struktury inicjatywne typu: proszę, nakazuję, domagam się, chwalę, ganię, pozwalam, zabraniam[2,19,25,33];

  3. Struktury wykazujące inwencję i wiedzę nadawcy: porównuję, udowadniam, wnioskuję, wykazuję, oceniam21[12,17,23,];

  4. Struktury negacyjne typu: zaprzeczam, protestuję, nie zgadzam się, nie chcę, nie powiem[1,2,17,23,29];

  5. Struktury argumentacyjne np. wyliczenia, zdania podrzędnie złożone: okolicznikowe przyczyny, przyzwolenia, warunku[3,4,20,21,23];

  6. Struktury selekcyjne typu: wybieram[22,28,30] ;

  7. Struktury aluzyjno – ironiczne: myślisz[1,2,14,17,25] (?!);

  8. Struktury metatekstowe typu: opowiadam, opisuję[7,9,23,29,31];

  9. Struktury nakazująco – instrukcyjne typu: zrób, powiedz[1,2,,4,17,19,24,25,27].

Kolejne etapy kłótni możemy podzielić na kroki, które uważam za elementarne składowe kłótni zbudowane z zachowań werbalnych i niewerbalnych(elementami kroku są również gesty, mimika i postawa ciała). Kroki w kłótni wydzielono na podstawie ich funkcji , budowy i znaczenia. W kłótni zaobserwowano kroki inicjujące (dialog), podzielono na kroki wprowadzające temat, wśród których wyróżniono:

  • formuły pozdrowień[5,12]

  • zwroty adresatywne[1,2,15,24,25]

  • incipity emocjonalne (typu: kurde)[12,16]

  • quasi – czasownikowe sygnały kontaktu (typu: słuchaj)[8,13,15]

  • spójniki jako sygnały pełniące funkcję konatywną[3,6,7,10]

  • połączenie różnych incipitów (typu: no, e, a, że, to, bo, no nie, prawda)[3,6,23].

Następną grupę kroków inicjujących stanowią kroki sterujące i kierujące rozmową22, ze względu na cel, jaki chce osiągnąć nadawca w tym kroku możemy je podzielić na:

  • określenie (np. sytuacji interlokutorów)[1,7];

  • wyjaśnienie (np. niejasności dotyczących tematu)[1,8,9];

  • deklarowanie ( np. dążności do porozumienia)[1,8];

  • sugerowania (np. kierunku wymiany)[1,9];

  • potwierdzanie (np. swojej prawdomówności)[2,7];

  • przypominanie (np. o relacji między interlokutorami)[4,13];

  • ponaglanie (np. do podjęcia decyzji)[4,19];

  • komentowanie (np. zachowania odbiorcy)[1,2,17].23

Kolejna grupa kroków inicjujących to kroki kontrolujące24, które możemy podzielić na:

  • upominanie[15,19,24];

  • powątpiewanie (np. w szczerość intencji nadawcy)[8,12];

  • grożenie[15,19];

  • przekonywanie[12,23,25];

  • upewnianie[22,23,24];

  • uzgadnianie[22,24].25

Bezpośrednią odpowiedzią na kroki inicjujące są kroki reagujące, które dzielimy na:

  • sygnały słowne: no właśnie, pewnie, w porządku, fajnie[16];

  • powtórzenia[1,23];

  • dopowiedzenia i uzupełnienia[1,23];

  • odpowiedzi całkowite lub częściowe na pytanie bez kontynuacji(zamknięcie kwestii)26[1,17,21]

Kolejny etap w kłótni tworzą kroki reaktywujące, wśród których wyróżniamy:

- podchwytujące temat z kroku inicjującego: ale, to jakoś, no ale, wobec tego, no wiesz, to[1,2,18];

- rozwijające i kontynuujące temat[1,2,23,25];

- kroki zapowiadające zmianę tematu27[1,7].

Elementem istotnym w strukturze kłótni(szczególnie, iż jest ona gatunkiem mowy będącym realizacją konfliktu osobowego) jest stanowisko interlokutorów, którzy biorą w niej udział, może ono wyrażać:

- przekonanie o słuszności swoich twierdzeń(na pewno, mam rację, oczywiście)[1,2,9,29];

- przypuszczenie(chyba, raczej, może)[1,28];

- wątpienie(wątpliwe, nie możliwe, nie prawdopodobne)[3,5];

- sprzeciw(nie, no, ale, albo, czy tak)[4,5,9];

- następstwo czasowe(teraz, potem, wcześniej)[4];

- następstwo przyczynowo – skutkowe(z tego wynika)[6,27];

Sygnały wyrażone czynnikami pozajęzykowymi28dopełniają i/lub zastępują komunikaty werbalne. W strukturze kłótni zauważamy takie elementy niewerbalne jak:

-mowa ciała(wyrażająca np. zdziwienie, obawę, niepewność, ponaglenie, irytację, pouczenie, groźbę, stanowczość)29[17,19,20,21,27], ze szczególnym uwzględnieniem mimiki[14,22], gestykulacji[11,14,16,17,18], pozycja(np.siedząca/stojąca; statyczna/ dynamiczna)[12,16,20,22];

- czas i przestrzeń(np. problemy z kanałem komunikacyjnym, konieczność lapidarnego wypowiadania się)[1,15].

- urwania, przerwania, mówienie równoległe36[15,25].

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Aneks

Aneks zawiera materiał zebrany samodzielnie oraz zbiory badaczy potocznego języka polskiego(B. Boniecka, U. Żydek –Bednarczuk) oraz czeskiego(Z. Léblová, O. Müllerová) z podaniem źródła i zasad zapisu przy każdej grupie tekstów.

Zbiory własne 31

Kłótnie rodziców z dziećmi

Kłótnia dwu osób: matki i córki w domu:

1.

M: wychodzisz wieczorem↑?

C: _ jeszcze nie wiem↓

M: a przyjdzie ktoś do ciebie↑?

C: _nie mam pojęcia↓/ a co masz dla mnie jakieś zajęcie↑?

M: nie^↑

C: `to dlaczego mnie tak wypytujesz↑?

M: =•już wypytujesz/ chciałabym wiedzieć↑

C: =tak↓ / ale przecież wiesz/ `że z nami zwykle nic nie wiadomo↓

M: aha↑/ ale ty ze mną tak mało rozmawiasz↓

C: =chyba żartujesz!↑• rodzice moich koleżanek nie wiedzą jednej trzeciej tego co wy↓

M: ale/ o wszystko muszę cię wypytywać↓

C: no/ nie przesadzaj `przecież nie mogę mówić ci o czymś za nim sama się o tym dowiem↓

M: ale jak nie zapytam to nic mi nie powiesz↑

C: a nie wydaje ci się/ że traktujesz mnie jak przedszkolaka↑/ o wszystko wypytujesz/ jakbyś chciała mnie kontrolować↑

M: dobrze↓/ więc już się słowem nie odezwę/ `skoro uważasz/ że cię kontroluję/ tylko żebyś potem nie mówiła/` że nikt się tobą nie interesuje↓

C: =ależ mamo↑/ ja tylko chcę/ żebyś mnie nie zagłaskiwała/ przecież nie jestem dzieckiem↓

M: moim zawsze↓

C: •oj/ ty już dobrze wiesz o co chodzi↓

M: •a ty jeszcze lepiej↑

C: i właśnie dlatego/ `dlatego proszę cię znormalniej↓

M: =no/ to się dowiedziałam^

C: =to nie tak↓/ wolałabym tylko żebyś/ żebyś się tak nie przejmowała↓

M: powiedz raczej nie wtrącała↓/ bo to nie moja sprawa↓

C:• ty już wiesz najlepiej i przestań wyolbrzymiać↓

M: =ja wyolbrzymiam↑?

C: `dajmy temu spokój↓/ jesteś bardzo zdenerwowana↓

M: no popatrz a ja myślałam że zmęczyła cię rozmowa ze mną↑

C: nie ironizuj/ dobrze↑?

(dzwonek telefonu)

C: odbiorę↓

( po rozmowie)

M: i co↑?

C: i nic↓/ ale ty pewnie mi nie wierzysz↑?

M: ktoś tu chyba ma o coś żal↑?

C: •a dziwisz się↑? prosiłam/ żebyś nie przesadzała a ty zaraz mnie wypytujesz! daj mi szansę może uda mi się kiedyś uprzedzić twoje pytania↓

M: =albo sprytnie wykręcić się sianem

C: dobra/ jak będę wiedziała coś ciekawego dam ci znać/ na razie↓

(córka wychodzi)

 

2.

M: wychodzisz wieczorem↑?

C: prawdopodobnie↑^

M: chyba już wiesz ↑!?

C: nie mam pewności↓//

M: a właściwie to mogłabyś posiedzieć w domu?!

C: |

M: ale wolisz wyjść↓

C: =to ty powiedziałaś↓!

M: wiecznie cię nie ma nawet nie możemy porozmawiać?!

C: przecież z tobą rozmawiam!

M:= ale jak chętnie?!

C: to znaczy?^?

M: •nawet nie chcesz mi powiedzieć/czy wychodzisz!

C: żartujesz!↑ sama jeszcze nie wiem↓//

M: mhm/

C: nie krzyw się nie ma o co↓/

M: a kto się krzywi↑ ?

C: no/ przecież nie ja↓!

M: bo dla mnie nie masz czasu↓/ a wystarczy jeden telefon/↑^

C: nie przesadzaj?!

M: ja przesadzam ↑? a kto wraca o trzeciej nad ranem ↑?!

C: a o której mam wracać ?↑

M: =można wcześniej!↓

C: =chyba sama i piechotą↑

M: jakbyś chciała^↑

C: =•a ty jakbyś chciała zrozumiałabyś/ że jedna noc na dwa tygodnie to całkiem przyzwoicie↓!

M:= czyli ja cię nie chce zrozumieć↑?

C: `znowu przesadziłam↓/

M: =nie pierwszy raz↓

C: daj spokój / nie chcę się z tobą kłócić↓!

M: więc wrócisz wcześniej ↑?

C: nie wiem nawet czy wyjdę↓ !(stwierdzenie z lekkim uśmiechem)

(córka wychodzi z kuchni)

3.

M: ile razy cię prosiłam}

C: o co tym razem chodzi↑

M: zawsze proszę/ żebyście odkładali wszystko na swoje miejsce↓

C: powiesz mi w końcu o co ci chodzi↓/ aha i co za wy nie zamierzam zbierać za nikogo↓

M: pytam gdzie jest sitko?↑

C: a skąd mam to wiedzieć?↑

M: przecież ostatnio to ty urzędowałaś w kuchni ↓

C: nie przeczę↓/ ale sitko nie było mi do niczego potrzebne↓/ chyba że^

M: =że co?↑

C: że było na suszarce↓/` wtedy pewnie włożyłam je do szafki/• wybacz/ że nie lubię mieć w kuchni wystawy↓

M: no to powiesz mi gdzie mi schowałaś to sitko↑

C (wyciągając sitko) o proszę↓` właśnie tu je specjalnie przed tobą schowałam// proszę/ i po co te nerwy↑

(wychodzi)

4.

M: czy ty nie masz poczucia czasu??

C: |

M: o której skończyliście↑?

C: za późno^

M: a tak cie prosiłam ↓/ przecież nie musicie tyle siedzieć↓

C: ależ mamo↑

M: tylko potem wszystko bendzie na ciebie↓

C: jakbym nie wiedziała↑/ ale nie mogę tylko na to patrzeć↓

M: ty zawsze znajdziesz jakieś wytłumaczenie↓

C: a ty jakąś dziure↓?

( córka wychodzi)

5.

C: cześć mamo↑

M: wiesz która godzina↑?

C: trzecia trzydzieści↓

M: co ty robisz o tej godzinie↑?

C: oglądam^ }

M: co o tej porze↑?

C: spokojnie↓/ sapporo↓

M: zgłupiałaś do reszty↑?

C: odeśpie jutro↓

M: jesteś sama↑?

C: tak↓

M: ale pewnie nie długo↑?

C: ide zaczyna się druga seria↓

(córka wychodzi)

6.

M: po co go tam zawiozłaś↑?

C: dobrze wiedziałaś po co jedzie↓

M: i nic z tego^

C: }to też było do przewidzenia↓

M: to wiencej z nim nie jedź powiedz że nie masz czasu↓

C: ależ mamo^

M: no to przynajmniej jak bendzie coś takiego to powiedz ze masz coś pilnego i wracajcie↓

C: bo inaczej znowu bendzie na mnie↑?

M: wiesz dobrze jaki on jest?

C: ale nie mogę go traktować jak dziecko↓/ jutro jakieś zakupy↑?

(zmiana tematu)

Kłótnie matki i syna:

7.

B: no i co to teraz będą musieli mi wyrównać te emeryture↑?

O: mama tyle razy ci mówiłem / że ci nie wyrównają/ bo masz emeryture po dziadku↓//

B: =ale co to ma do rzeczy↑?

O: =•bo będą wyrównywać od dziewiędziesiontego szóstego↓

B: =ale zabrali w dziewieńdziesiontym pierwszym↓!

O: `prawda↓/ ale oddadzą tylko tym / którzy żyli dwunastego sierpnia dziewieńdziesiontego szóstego↓

B:=• no to przeca ja żyje↓

O: =•ale ojciec nie / a masz jego emeryture↓

B: `ale jak odbierali to żył!↓

O: =ale jak oddawali to już nie↓

B: to jo nic nie dostane↑

O: nie↓ / o tu masz w gazecie napisane↓ (podaje gazetę)

B: to ujek jasiek dostanie↑?

O: mhm↓

B: i ciotka staszka tez dostanie↑?

O: mhm↓

B: a dlaczego↑ ?

O: bo żyją↓//

(wejście drugiego z synów)

W: o cześć↓/ co u was↑?

O: nic ciekawego↓/ a jak tam młodzi↑?

(zmiana tematu rozmowy)

8.

B: słyszałeś /że edek poszedł na emeryture↑?

O: a co był tutaj↑?

B: no nie ale jarek był i mówił↓

O: tak↑/ co u nich słychać↑?

B: że tereska mniej zarabia/ jarek uż nie pracuje u tego niedoszłego teścia/ a pieniendzy ciągle by się przydało}

O: i dałaś chłopakowi pare groszy↑?

B: no żech jest przed emeryturą/ toch nie miała za wiele/ ale pieńćdzisiont złotych mu dałam↓

O: bardzo dobrze mamo w końcu on jest zawsze w porządku}

B:• ale ten gizd kamil/ to nawet dziń dobry nie powi / a edek to ma pretensje że mu dziecka różnicuje↓

O: o nim to lepiej nie rozmawiajmy/ bo po co się denerwować↓

B: a bo ty zawsze masz coś do niego↓!

O: a nie mam racji↑?

B: a bo on też taki głupkowaty↓

O: no może nie tak/ ale jest nie myślący/ tyle razy mu tłumaczyliśmy/ a on że się mu zazdrości/ no to ma czego chciał↓

B:= •a uż nie mów/ przecież wiesz/ że głosował na}

O:= •mamo dajże spokój ja tam mu nie wierze↓

C: tato↑ daj kluczyki↑

B: =a wy gdzie ↑?

O: `masz dokumenty/ kluczyki tylko^}

C: wiem/ wiem nie ma strachu↓

(prośba o kluczyki przerywa wymianę replik, do której już nie powrócono)

9.

B: ciekaowś czy oni dadzom te piniondze↑?

O: już mówiłem że nie↓

B: ale ujek jasiek i ci młodsi dostali/ choć nic nie robili• a ja żech do pola chdziła chociaż zytek był mały}

W:= no duży nie urósł↓(lekki śmiech wszystkich z wyjątkiem babci)

O: ale już ci powiedzieli/ że oni dostali bo pracowali jako nieletni}

B: • a już się napracowali/ po polu gonili nawet krów nie paśli/ raki jedne!↓

O: no ale takie są przepisy↓

B: `ale żech była u posła i zostawiłach te papiery tyko żadna odpowiedź nie przychodzi↓

W: biorą was na przetrzymanie↓(śmiech)

B: macie se z czego żartować/ a tu przyjndzie jeden z drugim/ co wtedy tych roków ni mioł to powie podpiszcie i za miesiondz uz ma piniondze↓

O: no i nic na to nie poradzisz/ a sama podpiszesz nawet temu co nie pracował↓

B: no to też prawda/ •ale mogliby mi też dać przecie żech chodziła do pola i do dworu dopiero jak się ta we młynie zlitowała ze małe dziecko to chodziłach tutaj}

O: = a edek nie był tu ostatnio↑?

(zmiana tematu rozmowy)

10.

B: a oglondacie te/ no/ rozmowy w toku↑?

C: nie/ takie pierdoły nas nie interesują babciu↓

B: to taki ciekawy program zebyście widzieli jak łoni się tam wadzom przepraszają całują↓

W:= to byłby dobry pomysł↓

O: =•zrobilibyśmy na tym kase↓

W: =•po dziesieńć buków od łepka↓

B: a wy co zaś tam↑? to takie rózne historie}

C: babciu to wszystko zapłacone

O:=to jak nas jest czterech jakbyśmy się tak zaczeli godzić^

B:= •nika nie pójdziecie!↓

O:= •pójdziemy!↓

B: =•nie pójdziecie!↓

O: =• pójdziemy!↓

B: =• nie!↓

W: ` a wiesz stasiu tu był wczoraj^

O: mówił że przyjedzie↓

B: ale zbidł^

Materiały zebrane przez B. Boniecką32

11.

[Stojąc przy akwarium R. podstawia nogę M. M grozi koledze palcem]

M — Pani bendzie krzyczeć. Idź odo mnie! [R. uderza kolegę w ramie] Słyszysz?

Odejdź ! No co sobie myślisz?! Uciekaj, bo... no powiem pani.

R — A ty limit! tez uderzyłeś!

M — Prosze pani, a on się zaczyna i mnie bije

R — Ha! On też!

P — Co tu przy akwarium robicie?!

M — Bo on mnie uderzył, [pokazując ręką na kolegę]

R. — A on mnie też!

12.

(wchodzi żona)

M — Cześć! Idę do pracy!

Z — Deszcz pada. Weź parasol, [podając żonie parasolkę]

M - Nie potrzebuje go. [odkłada na bok]

Z — Nie potrzebujesz go?! Cala przemokniesz do suchej nitki!

M — Tak bardzo nic pada. Nie wezmę go. Wiesz, ze nie lubię z nim chodzić

Z — Wiesz, ze będzie lepiej, jak go zabierzesz, [życzliwie]

M - Chcesz mnie wkurzyć z samego rana?!

Z — Cholera jasna, czy ty zawsze musisz postawić na swoje?! Jesteś uparty jak osioł!

M — Dziwisz się?

Z — Idź, nie chcę się z tobą spierać.[kręcąc głową] [M.- Małgorzata 26;0

Zbigniew 27;0-małżeństwo]

13.

B — Idziemy zaraz do Irka?

M — Nina teraz śpi. Pójdziemy później.

B — Teraz chce iść [zdenerwowany], mówiłaś, że pójdziemy!

M — Zawiozę cię rowerkiem.

B — Obiecałaś,! .la się cieszyłem, że pójdziemy.

M — Poczekaj, aż Nina wstanie.

B — A mogę oglądać telewizje?

M - Tak. [dziecko wybiega] [U - Bartosz. 4;4, M - matka)

14.

[rozmowa przebiega w kawiarni]

E - A co to za chłopaki poznałaś?

A — Takich z Zamościa, [niechętnie]

E — To wiem.

A — Jeden to Tomek ma na imię, a drugi - nie pamiętam.

E — To ci, co na dworcu siedzieli?

A — Jakim dworcu?

E — No mówiłaś kiedyś, że byłaś w Zamościu i...

A — Nie! Co ty, nie!

E — A tych gdzie poznałaś?

A—Jak szlam do tego... no... dooo... “Lwa". Podwieźli mnie.

E— To wsiadłaś w samochód? [z dużym zdziwieniem]

A — No. [przytakując głowa]

E — Tyś chyba chora! [wykrzykując] Mądra jesteś?!

A—No normalnie, chcieli podwieźć, to wsiadłam, [wzruszając ramionami]

E — Ja bym się bala, nie ryzykowałabym.

A — Nie było tak ciemno.

E— Nie ma mowy! Nigdy w życiu! [wzbraniając się] [E — Ewa 24;0, A — Agnieszka 18;0]

15.

M: ile razy mam ci mówić żebyś w tym bałaganie zrobił porządek? / to już

trwa dwa dni a

S: przecież sprzątam!

M: ty to nazywasz sprzątanie? / przez pokój nie można przejść

S: (milczenie)

M: nic [słyszysz?

O: [co tu się dzieje? / wydzierasz się jakby cię kto mordował

M: czy ty widzisz ten burdel? jego nie rusza

O: mam ja zrobić z tobą porządek?!

M: a wiesz, co było rano? / wychodzi do szkoły i w drzwiach woła nie mam

zeszytu z maty i jestem w butach! / to służąca szuka / przeleciałam cale biurko

szafkę stolik / nic nią a ten się drze właśnie odjeżdża mój autobus! / myślałam że

mnie szlag trafi a mały spokojnie / pewnie wpadł za szafkę poszukaj za książkami

Jak walnęłam tym zeszytem to środek został i okładka osobno / a ten spokojnie /

autobus odjechał / myślałam że po zatrzasnę ale zdążył wyjść //

O: Olek! co ty z matką wyrabiasz?

S: nie mogę się z nią dogadać bo ciągle wrzeszczy a ja robię ten porządek /

O: masz pół godziny potem ja tu wejdę

M: słyszysz? [przykład pochodzi od U. Żydek – Bednarczuk]

16.

(chłopiec stoi w parku; dochodzi do niego drugi]

-Się masz Tomek!

- Kurwa! Gdzie do cholery byłeś?

-W kinie.

- Czekam tu już szmat czasu! [w wielkim zdenerwowaniu]

-Sorry, zapomniałem zadzwonić.

-Przecież mieliśmy iść na dyskotekę!

-No to idziemy zaraz, [uspokoiwszy się trochę]

-Co to był za film? [ruszając]

-“Evita".

-Chujowy!

-Nie, był ciekawy! [z ostrym sprzeciwem]

-Był głupi, do kitu. [kierując kciuk do dołu]

-Jak dla kogo. [obaj chłopcy w wieku 15;0]

17.

B- Oj! Madziu! Twoje włosy to jakieś cerwone się zrobiły, takie paskudne...

cinkie...

M -No, babciu! Oszalałaś?!

B - No! [kiwając głową] Na tyle... na tyle to jus twoje włosy się... hm...M - Ja mam piękne włosy, tylko nie umyte, dziś mam beznadziejne, ale

zobaczysz jutro, jak sobie umyję!

B — Łooo [wskazując na włosy ojca dziewczyny], takie byś miała, jak ojciec

włosy, a tak... ?

M — O Boże! Taka łysina! [ze śmiechem]

B — O, o, o! Kolor tak jak u ojca, to by były włosy! Do twoich tych żółtych

włosów, to gdzie zoboce na jaki babie, czy co...

M — Ja nie mam żadnych żółtych włosów! Babciu, odczep się już ode mnie!

Cale życie aby mnie krytykujesz, nic ci się we mnie nie podoba!

B — No no no! Wzięłabyś nie malowała ich, bo teraz to mos takie brzydkie,

że. . . (kiwając głową) [B – babcia 76;0 M — wnuczka 23;0]

18.

[mąż szykuje się do wyjścia z domu]

M - Te buciory mnie wkurzają. Słyszysz? Złoszczą mnie te buty, kiedy tak

leżą na środku przedpokoju!

Z [milczy]

M - Czy ty, kurwa, jesteś głuchy?! [stoi podparta rękami]

Z -[Mąż podniósł buty i odrzucił na bok]

M - Co ty sobie w ogóle wyobrażasz?! Nie potrafisz ułożyć butów na |

Z - Aha! Znowu się zaczyna ta sama śpiewka.

M - Ty idziesz, a ja znowu w kierat. Co to ja jestem wół roboczy?

Z - Okay! [okej].jak przyjdę, to posprzątam.

M - Akurat! No już to widzę! Zawsze tak pierniczysz i gówno z tego!

[M.-Małgorzata 26;0, Z-Zbigniew 27;0, małżeństwo w rozmowie w prywatnym mieszkaniu]

19.

M - Magda! Zrób w końcu ty masę, bo bym chciała zrobić te... no..chciałabym

dokończyć.

S -Mamo, zaraz zrobię, nie pali się.

M.- Dziecko, ja nie będę cię prosić pięć razy, masz teraz to zrobić i to już

ja czekam! [powiedziane w. złością]

S -No zaraz, Jezuuu!!!

M - Słuchaj, twoim obowiązkiem jest pomóc matce chyba, nie.?

S -Mamo, później zrobię, przecież...

M - O! No widzisz, no! Z tobą to tak cale życie. [kiwając głową] Weź się za

robotę, bo więcej nie będę powtarzać! [M. – matka 49;0, S – córka 20;0.]

20.

[dzieci bawią się klockami. B wziął fioletowy klocek, ulubiony kolor Patrycji]

P — Otdaj mi go!

B — Nie. On jest, Patrysza, poczebny. [kiwnął głową]

P — Nie, bo to mój! Mój ulupiony. [łapiąc kolegę za rękę]

B — Nie bende się z tobo bawić, [staje obok i podpiera się pod boki]

P — Bendziesz!

B — Nie bende i nie zażenie się z tobo!

P — Ozenis ozenis. [szarpiąc chłopca za koszulę]

B - Nie! Yyy... bo)... [odsuwając się]

P - Ozenis się, bo cię palne o tak! [uderza kolegę; chłopiec ucieka

[P – Patrycja 3;8,B - Bartosz – 4;2]

21.

[R leży na dywanie, po chwili podchodzi do K także rozłożonego na podłodze]

R - Wstawaj, bo cię za traki pociągnę!

K - Nic wstanę! [leżąc dalej]

R - Wstawaj z tego miejsca, ja tu bende leżał! Szybko słaś stond! [przydeptując

nogą palce K]

K - Nie! Ała ałła! Chcesz ode mnie...? [uderzając kolegę]

R. -Wstawaj wreszcie. Uch! Masz! [kopiąc i szarpiąc się nawzajem; wchodzi

przedszkolanka]

P - Zaraz, zaraz co się tu dzieje? Nie podoba mi się to. [kręcąc głową]

K - A bo on się bije, ja tu leżałem i...

R - Bo on leżał na moim miejscu.

K - Nie, bo to jest moje miejsce, ja mam tu garaż.

R. - Ja... ja też, i tu mani samochody moje.

P - To macie wspólny samochód?

K - Nie, bo ja mam swój i on też [pokazując na samochód kolegi]

P - To gdzie drugi?

R - Był taki inny, ale się popsuł!

K - To my bendziemy reperewać te samochody.

R - Ja bende wyścigowiec, co miał popsuty samochód tak, co w telewizji

pokazywali, i on jechał i potem zrobił trach, trach do góry nogami, i już się wywrócił.

K - No i ten leciał, leciał i takie koziołki robił, [udaje, że się. przewraca R-

Rafał 5;3, K – Krzysztof, 5;4, P - przedszkolanka]

22.

M — Andrzej! Dominiś! Śniadanie gotowe, siadajcie do stołu.

D Mamuś! Ja nie chcę tego. [wskazując na mleko]

T — Syniu! Wszystkie dzieci piją rano mleko, a potem silę...

D — A ja nie lubię, [ze łzami w oczach]

T — To polubisz, jak zaczniesz pić.

M — Andrzej! Przestań! Widzisz, że płacze?

T — Bo... bo ty go tak rozpieściłaś, tego nie, sinego nie... [w wielkim

denerwowaniu]

M — Dominiś, a może ci zrobię płatki z mlekiem, co?

D — Nie! Ja chcę,.. kanapki!

M — Słuchaj, wczoraj spotkałam Marylkę, tą... no, z trzeciego piętra. No iii

mówiła mi, że jej Michaś to nic nie chce jeść, wpychają w niego na silę! No więc

ciesz się, że nasz cokolwiek skubnie!

D — No, tata, zobacz, ile zjadłem!

T — Ale mleko stoi!

M — Już, Dominiś, zjadłeś? Więcej nie chcesz?

D - Nie, już... [wstając od stołu]

T - Co się mówi po śniadaniu?

D — Yyy... dziękuję. Pycha kanapki! [M — matka 36;0, T — ojciec 40;0, D — syn

Dominik 6;0]

Materiały zabrane przez Z. Léblovą 33

Oznaczenia osób pochodzą od czeskich skrótów (O – otec-ojcic, M – matka-matka, B – babička-babcia, Ds - starąí dcera-starsza córka, Z - manžel starąí dcery-mąż starszej córki , Dm - mladąí dcera-młodzsza córka).

23.

1 B teda nemužu [já nařikat↑]

2 O [nemužu↑] / neřikám že by neměl [bejt ąikovneji↓] ale↑

3 B [ale je↑]

4 ale je sluąnej ↑/ když tam přídete↑/ pozdravíte ↑/ pozdraví ↑/ ze sluąnosti ↑/ sedněte si ↑/jak

5 se cejtíte ↑/jak se vám vede ↑/ sestři změřte pani Neąněrový tlak ↑/ udělejte ji kardiograf ↑ že

6 jo ↓/ prohlídne hezky do [půl těla↑ /já povídám že mě to tady pořád↑]

7 O [babi ↓/ ale některý tydlencty věci] sou [zbytečný ↓/ já vám to řeknu ↓]

8 M [Vendo↓/já ti ale něco]

9 řeknu ↓/ že↑

10 to honí totiž na body ↓

11 B von↑

12 O ne: já vim že ne: ↓/ to [musí vědět kdo] co má ↑ / [kdo] co má ↑/ [a co] si má dovolit↓

13 B [vonjeinej↓] [inej↓] [inej↓]

14 O ale jestli to dělá každýmu↑/ tak je to možná zbytečný ↓/ věřte tomu↓

15 B nevim↓

16 M no ↓/voň je [každejch půl roku↑]

17 O [musí ↑/ měl by dělat ty] věci ↑ /' který sou u vás ↑// trochu [jak se] říká [kritický↓]

18 B [no jo↓] [no jo↓]

19 O jo? ↑ / takový který vám něco dělaj ↓

20 B ano ↓// no tak ↑

21 O =ty by měl dělat ↓l kontrolovat ↓// ale↑ / aby dělal VŽDYcky VSEchno ↑ / tak to je honba za

22 bodama ↓/ [s tim POčitej↓]

23 B [nojo ↑/ale]játam ↑////sem ↑

24 O =zrovna tak jako náą ten ↑/ ten náą zvěrolékaři↓

25 B =tam byla dlo:uho↓ že jo ↑/ dyť sem tam ↑/ to ↑/ sem počítala a už to bude asi tři měsíce↓

26 O to ti zase řeknu↑/ kam se hrabou na Mourka↓ .

27 M no ↓/teď ti [to chci↑]

28 O [furt] nadávali↑

29 B no: vidią to↓

30 M my smě ↑//dyž já sem před tréma roky ↑

31 O voň se musel zoufale zkazit↓ / naučit se ňáký věci tydlencty ↑/jako ↑/co byly na těch

32 střediskách↑/ a nebo todle↓ / protože↑ / když bejval v nemocnici ↑/ tak se říkalo že je dobrej↓

33 a↑ / musel se festově zkaziti ↓a ↑/ muselo ↑/já nevím↓

34 M podívej se↓l když [já sem↑]

35 B [ale i povahově] tedleten v Nymburce ten Šubrt↑ //je inej↓

36 M přistupnějąi↓

24

1 O kdybych věděl že to k něčemu bude: ↑/ a že / že / že sou ňáký různý takový ty ↑/ tak co ↓/ pudu

2 do důchodu tak co by↓ (mohl bych kandidovat na starostu obce)

3 M neangažuj se↓

4 O co bych se neangažoval ↓/ když by za to něco bylo↑ / hehe / mámo↓ / neblbni ↓///jenom mě

5 mrzí ↑/ že tam zůstali dva ↑/ dva lidovci ↑/ a voň je dokázal přechcat tim způsobem ↑ že ↑/ že _

6 M a to ti to tak vadí? ↑

7 O no vadí↓

8 M no tak [vidią↓]

9 O [protože] sou ↑/ kluci troubové ↓/ že si to nechali líbit↓

10 M buď zticha a nevyprávěj nám to↓

11 O =protože je to pravda↓

25.

1 O dneska už za stokorunu ↑/ tak si pamatuj že by jezdili↓

2 M taťko↓ (napomíná O)

3 ' Ds to by za stokorunu dneska nebylo↓

4 M taťko prosím tě: ↓ (zmírňuje intenzitu sporu)

5 O já myslím třeba DOprava nebo TOdlencto↓/ tak by se jezdilo↓

6 M taťko [prosim tě: ↓] (zmirňuje intenzitu sporu)

7 O [a ne / ta] doprava by byla za sto↓

8 Ds [prosim tebe NEVYKLÁDEJ↓]

9 O a za stokorunu [TŘEBA JENOM NOCLEH↓] (zesiluje hlas i tempo řeči)

10 M [to tady nevyřeąíme↓] (simultánně repliky č. 8, 9, 10)

11 Ds ale prosím tebe nevy ↑ (přeruąena O)

12 O =PLUS JÍDLO ↓

13 Ds neřvi ↓ / [laskavě neřvi ↓]/ laskavě neřvi ↓

14 O [tak NEKECEJ ↓] blbě↓

15 Ds já ti chci jenom říct ↑/ že když se bude na ty jednodeňáky jezdit ↑/ tak voni ten autobus za těch

16 deset korun seženou taky ↓/ na kilometr↓/ tak toho nech bejt↓

17 O to ho neseženou↓

18 Ds ježiąmamá ↓/ [kánoisti a iný a mý↓]

19 M [jak ty to můžeą vědét? ↓] (položeno O)

20 Ds nech toho bejt táto↓

21 O ale nemůžou ho sehnat↓

22 Ds ale [seženou↓]

23 O [to je] zvláątní ↑/že se jim to eątě nepovedlo↓

24 Ds ale↓ (pochybovačný až ironicky tón hlasu)

25 O aspoň co já sem slyąel a co řekli rozpočet ątyry tisíce↓

26 Ds no jo↓ (ironické zabarveni)

27 O a kolik to [dělá tedy? ↓]/na [sedačku? ↓]

28 Ds [no jo↓ [no jo↓] (ironické zabarvení)

29 O sto korun↓/tak NEKECEJ↓

30 M prosím tebe ↓/ [di si nakrmit a nech toho↓]

31 Ds [nech toho bejt↓/nech toho bejt↓]

32 za kolik myslíą ↑/ že smě byli v Polsku ↓/ za deset padesát↓/ tak toho nech beji na kilometr↓

33 tak toho nech bejt !/ a tys neplatil vůbec nic !// my smě to měli zadarmo ↓/////

34 O hele !/ neříkej někomu ↑/ že jezděj voní za deset padesát ↓/ dyž ↑/ to neni vůbec žádná

35 pravda!/ to tedy seą ↑/ teď mi řekni na co by stát tedy doplácel na tu dopravu tolik ↓/

36 dyby voní jeli /jezdili kilometr za deset padesát↓

37 Ds budeą se divit ↑/ ale za deset padesát kilometr↑

38 O jo jo jo jo jo i/to tedy bych chtěl vidět!/ na jednoho ↓/viť ↑/na jednoho kilometr deset

39 padesát↓

40 Ds na jaký na jednoho? ↑/jeden kilometr↑ /deset korun padesát↓

41 M taťko koliks' koupil těch žárovek? ↓

42 O ątyry↓

43 M tak ji tam hned di dát↓/tu jednu ↓/di!//a nech toho

26.

1 Ds a co zas? ↑

2 M na cos mi to dávala ↑/dyť to bylo neplatný tedle listek↓

3 Ds jak to? ↑

4 M no jak to ↓/ protože voní najížděj na počitač↑ / a máj úplně jiný podací lístky↓

5 Ds aha ↓/ no taks' to tam vyplnila znova./

6 M v AUtě ↓/ dyť sem neměla BREJLE ↓ / musela sem si jit do auta pro brejle ↓ (přeneseno

se smíchem, zdůraznění slova "brejle", hravý' tón k dosažení komického účmu)

7 Ds (smích)

8 M do prdele už taky↓ (proneseno se smíchem, hravě)

9 Dm to byly děsný vobątrukce s tím ↓/ mamka domu přilítla ↑/ jako saň ↑/ a říkala ↑/ co mi to ta

l0 Jára dala ↑/ vona to vůbec neví ↑ (napodobuje rozhořčený styl matky, se smíchem)

11 M no taky ↑/ dyž budete si něco v práci↑

12 Ds =no tak já to mam v práci ↑/ z práce vzatý podací lístky↓

13 M tak je vyhoďte↓ (proneseno se smíchem, hravě - nadsázka)

14 Dm (smích)

27.

1 O dyť to je taková hovadina ↓/ takle bych to položil ↑/ pěkně bych to vobložil ↑/ teď bych to dal

2 k tomu takle ↑/ parádně ↑/ víą ↑/ takle↓ (předvádí balení dárku)

3 Dm NEDĚLEJ MI TO KRUČÍ JÁ TO TAKLE [NEchci↓] (řečeno hlasitě, podrážděně)

4 O [takle bych] to krásně a zpátky a je to akorát ↓/ a je to

5 plný↓ ty↓

6 Dm no jasně ↓tak AHOJ ↓//// [AHOJ↓] (hlasitě, s důrazem na vyznačená slova)

7 O [no: no: ahoj ↓]/laskavě to tak udělej↓

8 Dm =no NEUdělám ↑/ dyž už to mam nalepený↓ (melodický výkyv u vyznačeného slova)

9 O no bodej by jo ↓/[takle blbě↓]

l0M [nech ji ať si to] udělá podle svýho↓

11 O no tedy já sem neviděl ↑/ TY bys mohla jít na počtu hele ↓/ to by jeden balík udělali

12 za dopoledne tedy ↓/ TO se na mě nezlob↓

13 M no dyť voní tam taky baliky nedělaji ale↓

14 O ale já myslim nebo↑/ do ňáký↑/ kde [balej↑/ kde] balej↑/ [ven↓//takle to zabalit] tedy ↑/ DI DO

15 M [no jo:no↓] [jo:? ↑ a kde ven? ↑] (ironicky)

16 O PRDELE TEDY↓ (pohrdavě)

17 M zklidni se a ↑/ di si dělat ven↓

18 O že mi dáą tentokrát za pravdu↓ (obrací se na druhou dceru)

19 Ds nedám ↓ nedám↓ (proneseno s odmítavým smíchem)

20 O pusť to ↓(říká Dm a bere ji balíček z rukou)

28.

1 P takle bych měla takovoudle celou soupravu↓// ty se jako hodně prodávaje....... kupujou si to i do

2 porodnice ↑/ i jako dárek no ↓/// to žlutý taky není ąpatný↓ (P - prodavačka)

3 Ds tadleta barva ↑/tadle barva je teda moc pěkná v (mysli tmavě zelenou barvu soupravy - tyrkys)

4 Dm to se ti líbí? ↑

5 Ds no: ↓/ tobě se to nelíbí? ↑

6 Dm hm // v tědlectěch světlounkejch sou zase jako takový cukřici ↓ že jo v/// Viléme↓(Z)/ co chceą

7 na kluka tvýho? ↓

8 Ds (smích)

9 Z todleto je takový jako↑

10Dm jaký? ↑

11Z to světlejąí↓ (myslí světle modrou barvu soupravy)

12Ds jo? ↑

13 Dm světlý↓

14 Z tady to tmavozelený je takový dost tmavy

15 Ds víą co ↑/ mně se tam zase líbí ta kraječka že tam je jemnějąí ↓// že jo↓/ tam je jiná krajka↓

16 P hm/ale vono je oboji hezký i.....

17 Ds ale jo↓///Vilémovi se zdá tadyta tmavá ↓/ ______

18 P voň než si člověk na to zvykne ↓ ______

19 Dm ale voní sou hezký dyž sou barevný↓

20 P ale / my smě to měli už asi třikrát ↑/ tudle soupravu ↑/ a dycky byla v tu ránu pryč↓

21 Ds co? ↑ (obrací se na radu k manželovi i sestře)

22 Z uděláme takovej minimální základ abysme ↑/ něco měli a↑

23 Dm jenomže voru se pak rousej převlíkat desetkrát denně↓ (proneseno se smíchem)

24 Z aby se ↑/ kdyby se to přihodilo třeba v pátek ↑/ nebo přes víkend ↑/ tak / i v pondělí už zase

25 budou mít votevříno ↓/ na ty dva dny ↑/ abysme↑ (ironie)

26 Dm tak pro kterou se rozhodneą? ↓ (ptá se sestry)

27 Ds já nevim ↓/ Viléme ↓/ co myslíą? ↓

28 Z Járo já nemyslím ↓ (nadsázka)

29 Dm voň už radąi chudák neví ↓/ Viléme ale to tak prostě je ↑/ to bude stále↓

30 Z má jako cenu toho tolik kupovat?

31 Dm no jo /jenomže vono se ti to potom nahromadí↓

32 Ds jenže / i teďka / když přídeą z porodnice tak potřebujeą prostě mít aspoň ąestero ňákejch těch↓

33 Dm potřebujeą mít základ ↓/ každej den nový voblečení ↓/vem si to jako↓

34 Z a koli toho už máme? ↓

35 Dm no moc ne↓

36 Ds my smě teprve začali ↓./já sem na todleto pověrčivá↓

37 Z já ↑/ jestli ty se mě ptáą ↑/ tak já říkám tohle ↓ (ukazuje na světle modrou soupravu)

38 Dm světle modrá↓

39 Ds mně se zase líbí ↑/ a mně se zase líbí tady ta krajka ↓ (myslí u tmavě zelené soupravy)

40 Z jestli se mě ptáą na názor↓

41 Ds jo ↓// a vyměnit to asi nejde ↓/ ty bílý↓ (mysli koąilku a čepičku ze soupravy)

42 P no tak / možná že bych to mohla↓

43 Ds kdybych vás poprosila↑

44 Dm tobě se to tak líbí? ↑/ ta kraječka? ↑

45 Ds no /mně se ta kraječka libí↓

46 Dm takže to bude cukrouąek↓/ (výměna koąilky a čepičky do světle modré soupravy)

47 Dm tak sis Viléme prosadil svou ↓ (smích) / budeą mít kluka v bledě modry↓

48 Ds no a vonoje to jedno ↓/je to taky hezký

29.

1 O já mám za to ↑/ že tedy to vás přídě na HROzný peníze ta zeď↓

2 Ds hrozný peníze ↓ (se smíchem) / [už je prostě↑] / už je / už je normálně na ni [koupeno↓]

3 M [vono vąechno↓]

4 O [no tak ale] tak sic mohli mít

5 na něco jinýho↓/ to se na mě nezlob ↓

6 Ds taťko na něco jinýho třeba ↓/ nás dost stálo ↑/ že smě museli ↑/ za město vykopat ten vod /

7 vodpad↓ / to co smě dali za to ↑/ to v poctatě mohlo bejt na ty základy ↓ že jo ↓

8 O ale tadle zeď to samý ↓/ [protože↑]/ vy sté se ukvapili ↑/ dyž sté si to koupili a vono by se třeba

9 Ds [ale prdlajs↓]

10O potom dalo ↑/ __ dyž se to postaví ↑/ @ s něakym / s ňákym tím vlastníkem ↑/ s tím ↑/

11 [sportovrúm nebo s čé es té vé↓]

12 Ds [nedaj ↓/nemaj prachy ↓]

13 O =ale NO TO fikáą TEĎ ↓/ ale může se změnit situace ty ↓

14 Ds ale jaká by se změnila ↓/ sou rádi [že sou rádi ↓]

15O [ale já bych] to osobně [dělal] až naposledy ↓

16 Ds [neřvi↓] ať malý dítě neni ↑ / ať

17 malý dítě neni to ↓

18 O já bych to dělal až naposledy ↓/ Jaruąko ↓/ a až //jenže vy sté tam vydali peníze do toho

19 dopředu ↓// ne: ↓/ to se na mě nezlobte ↓/ to je pravda ↓///

20 M to je jejich věc ↓/ jesipak Jirka / Chrásteckej / do toho / Jirkovi žvanil ↑/ dyž to stavěl ↓/

21 u Prahy ↓// ani necek ↓/ dělal si to podle svýho ↓

22 O no dyž mu neąel pomoct ↑ nebo todle ↑/ tak těžko ↓

23 M no no tak tak do toho nekecej a hotovo ↓

24 O no tak / no počkej to neni / to je to /já / do toho kecám timdle způsobem↓ ale↑/ [to je logická↑]

25 M [Járo↓/když sme]

26 stavěli ↑/ táta si do ně do Ničeho nenechal vod dědy kecat ↓/ DO NIČEHO ↓kolikrát taj dle

27 nahoře ↑/ když se dělalo ↑/ byl tady eątě strejda Bělskej ↑/ a / děda náą↑/ pane ↑/a když mu .

28 něco řekli ↑/ to bys viděla jak se ježil ↓/ do ničeho si nenechal kecat taky ↓

29 O no a eątě dobře ↓/ ESTE DOBŘE že to tak bylo ↓/ protože by to bylo starodá\né udělaný

30 bejvalo ↓/ víą ↑/NECH toho bejt zase ↓/ BUĎ zticha ↓/ TO tedy buď zticha ↓/ buď ráda že to

31 bylo takle ↓/ že sem já některý nápady ztentonočkoval ↓/ víą T/ to tedy mi ↓/epovidej –i/protože

32 dybych to měl dělat podle jejich starejch metod ↑/ tak to bylo v prdeli úplně některý věci ↓

33 M já já já já [já já↓] (zdůraznění sobeckého chování)

34 O [já sem] rád ↑/ že tedy / mně pomáhali nebo todlencto ↓/já sem v tu chvíli eątě tomu

35 nerozuměl ↑/ a právě proto že sem se nechal eątě přetentočkovat ↑/ to si navedla hodně blbou

36 věc tedy / teďkon ↓////

37 M vidíą jak rozumujeą ↓

38 O ale rozumujeą ↓/ vo to nejde ↓/ protože chvíli ↑/ hele / vono / vono @ / potom dyž už smě

39 stavbu doděáli tak nakonec neska už by byl člověk zase to / chytřejąí↓viď↑/ v tu chvíli sem//si

40 myslel že nesmím pozměnit to co mi stavitel nato↓/ [to byla kravina↓]

41 Ds [jako /hrubá stavba] je dofinancovaná ↓/ jako základy

42 sou hotový ↑/ cihly sou koupený ↑/jediný co chce koupit↑/ protože ty cihly / se vlastně / ne /

43 to je není malta↑/ nebo je to taková zvláątní ta↑/ že se to kupuje ňák v pytlích↑/ ňák rozdělává↑

44 a jenom se to dává vodorovně ↓/ to se nedává vůbec mezi cihly ↓/ to se jenom takle jako /jako

45 dělá tyhlety / tydlety ty↓/ tak to jediný ↑/ a eątě teda ty / eątě teda ty stropy ↓/ to bude stát

46 ątyňcet tisíc↑ / jinak je to vąecko vyfinancovaný ↓

47 O co myslíą co sedává↓/jaká malta↑/na to spojování↓ jo↑

48 Ds na to spojování no ↓

49 O no teď když chcete dělat malý spáry ↑/ tak tam musíte / drahou tu koupit ↓/ protože ↑/ to není

50 lepidlo nebo to ↓/ to je malta ↑/ ale je prosetáť jemná↑ / aby to ąlo na sebe dobře↓

51 Ds no↓

52 O jenže / neříkej mi ↑/ že se dává jenom ↑

53 Ds vodorovně ↓/ to se nedává ↑

54 O ať si děláte co děláte ↑/ to je PRAcnějąí než normálně když děláą↓/ na to ti já dám krk ↓// to je

55 daleko pracnějąí ↑/ a to mu bude tak dlouho trvat ↑/ protože tam to musí zustat ↓/// kor dyž na

56 to bude sám tedy ↓/// vono to nejde bejt na todle podle mě sám ↓/ [protože to je v prdeli↓]

57 Ds [a nejde dyť mu to musí] někdo

58 podávat↓ / připravovat↓

59 O =ale copak to je něcojinýho ↓/ to je pridavač'↓ ale↑ / i todle dyžje↑/jeden roh↑/ druhej roh↑ /

60 teď si musí natáhnout ↑/ viď ↑/ teď to do toho strká↓jo↑ / víą co myslím ↓// a nemysli si ↑/

61 nemysli si ↑/ že někdo řekne že to úplně vąechno vo to ↓/ hele ↓/// vona byla vo chlup větąí

62 spotřeba ty malty↓ no ale↑/ bylo to vąude zalitý↓

63 Ds neboj ↓

64 O ale co /to já neřikám ↓/ neboj ↓/ dyť mně je to jedno ↓/to je /sté si zvolili tedle způsob ↑/já si

65 myslím ↑/ vono totiž na tom neuąetříą ↓// zase musíą koupit víc cihel ↑/ a támle ↑/ dyž máą tu

66 spáru třeba centimetrovou ↑/ tak jich koupíą zase míň pak když si to spočítáą celkově ↓/ tak to

  1. mas jedno↓

30.

1 O ten ↑/ vohřejvač ↑/ to je to samý ↓/ že bych moh to tam s tím pouątět ↓/[ale] to bych taky

2 moh udělat↓

3 Z [aby to bylo↑]///

4 aby to bylo ↑/ aby to mělo účinek ↑/ to by muselo bejt jako pár metrů ↓/ a byl by ↑/byl by↑

5 O jenže Vildo ↓/ když to tady funguje pak ↑ / celej den a todle ↑/ tak se nezlob ↑/ vono to propustí

  1. trochu vody↓

7 Z jo↓/já jenom říkám ↑/ že těch hadic by muselo bejt víc ↓/ musel by na tom bejt/ňákej rám↑

8 O abys tam měl třeba já nevim ňáký procento vody↓viď↑/ který se proměni↓

9 Z přesně tak ↓/ aby se to stačilo dohřát ↓/ protože to vono jedna věc je vohrát támle↑/ pár / litrů↑

10 že jo ↑/ což trvá celej den ↑/ a pak prostě vohrát ten bažen↓

11 O copak tam by se dalo ↑/ tam by se dalo třeba udělat takový ↑/ že by to třeba / každý ↑ aby to

12 zapínalo třeba každý já nevím ↑/ pět minut↓ víą↑

13 Z ale no a ↑/ no jo ale za těch pět minut tak se ta voda v těch trubkách ↑/ která tam naleze↑

14 třeba [nevohřeje ↓// za patnáct ↑]

15O [ta se vohřeje ↓/ to by ses divil ↓]

16 Z jestli za pět minut se vám to vohřeje ↑/ tak↑

17 O když j e sluníčko ↑/ to by ses divil↓

18 Z vono jako↑

19 O ne: to sem řek↑/já třeba↑/ si v duchu mužů myslet↑/ to by se dalo třeba změnit↓ viď↑/ dyž už

20 to budeą dělat na pět nebo ↑//// dělat to na bázi ↑/ abych to měl eątě puątěný přes

21 elektriku ↑/////

22 Z vono ↑/ kdo má jako prostor ↑/ teď myslím něco jako kolektory na tu vodu↓ že jol / kde prostě

23 prostor neni ↑/ to sou /je potřeba / vobrovská ↑/ tak vobrovská ne ↓/ ale↑

24 Dm no nám by to třeba stačilo na garáži↓

25 Z třeba ↓/ ale takováhle plocha by to musela bejt / aby to mělo ňákej účinek ↓/ to já se bojím↑ /

26 že kdybyste↑/jako ňákou měl hadicí vo deseti metrech↑/ trubku↑/ že by se to moc

27 nevohřálo↓///// vono by ąlo tam udělat parabolu ↑/ z leątěnýho plechu ↓/// normálně to namířit

28 takle jako / proti slunci↑že jo↑/ a do vohniska dát ňákou železnou desku ↓/ v tom bazénu

29 na dně↑/jo↑/ a↑/ na tu to ↓/a to by s tim bylo jako ↑/jako plotýnka ↓/ ta parabola by nemusela

30 bejt tak velká ↓//

31 O já nevim jako když něco budeą chtít udělat ↑/ já budu muset tam vložit někam pumpu ↓/abys

32 to moh zapnout↓ viď ↑/ a zas to vypumpovat a takle no↓

33 Dm to se mi stejně zdá pořád ten ↑/ vohřejvač ↑/jak ho tam dáą vždycky tu spirálu na chvilku ↑

34 nejlepąí řeąení ↓/ když to tady říkáte ↑/ to je složitý vąecko moc↓

35 Z vono jako pak to chodí zadarmo ↓/jo ↑// ale ty investice před tim↓ že jo↓//////kdyby to bylo

36 tak jasný ↑/ tak / by to každej dělali že jo↓/ ta snaha to dycky bylo ↓/ řikám ↓/ nejhorąí sou

37 investice do provozu na to postavení toho zařízení ↑/ a pak údržba ↓// na zimu to musíte

38 rozdělat ↑/ vypustit↑

39 O no tydle absorbéry některý se nemusej ↓/ ale musí se tam dát ↑/ kapalina ↓/ nezamrzajici↓

40 viď↑

41 Z a teď je problém ↓/jestli se to vyplatí ↓/ protože třeba když je barák ↑/ zrovna ty kolektory ↑

  1. ta účinnost ↑/ prostě není to úplné tak jako jednoduchý↓

31.

l M a já sem si myslela že ty si to ↑/já sem si myslela že ↑/ ty to pivo a benzin si kupujeą z těch

2 peněz co si dáváą sedumnácet stranou ↓/ že to máą na benzin ↑/ a na pivo↓

3O já sem je dal stranou proto aby se uąetřily↓a ne ↑// [já __]

4 M [a sou ] uąetřený? ↑ / NE Jsou uąetřený↓/ sou

5 utracený taky↓

6O no sou tam ↓/ vedle ↓/ dýk sem dal ↑/je vedle↓

7 M kde ↓/ sem do ty krabičky?↑// ne↓

8 O tam sem dal pět↑ / pět tisíc ↓///

9 M no to mi absolutně pak nemůže ale na jídlo stačit↑když se z toho bude platit eletrika a to ↓/

l0 todle vąecko z těch pěti tisíc ↓// [to j e NEsmysl↓]

11 O [no a jak to tedy] chcete dělat? ↓ / komu to říkáą? ↑/ [to mně neříkej↓] /

12 M [no↓]

13O to si [vy povídejte↓] (myslí matku i mladąí dceru)

14 M [no já to nebudu] sousedovum řikat↓

15 O mezi sebou si to dáve ↑/ VY sté tady kalkulovaly↓

16 M no co: ↓/ my smě to počítaly ↓/ my smě nekalkulovaly↓

17O =já to dobře vim↓

18 M jo:? ↑ (proneseno ironicky s významem "skutečně?")

19 O to víą že jo ↓////////proto / jak se nic neuąetří vedle ↑/ tak nemůžeą nic kupovat vedle ↑// a to

20 sté vůbec nekalkulovaly s tim↑že vobčas potřebujem koupit boty ↑/ ponožky ↑/ ňáký takový

21 věci↓ viď↑// aha↓ (proneseno rychleji, s důrazem)

22M čoveče↓ ale jak já už bychměla víc kalkulovat ↓/to jako [nechápu↓]

23 O [no tak] ne: ↓/ vo [to nejde ↓/ de] vo to↑

24 M [no de vo to↓]

25 O že vy sté s tim vůbec nekalkulovaly↓

32.

1O ty si v ty drogérii něco kupovala? ↑/ NEKUpovala↓

2 M ale kupovali smě tam↓ (proneseno mírně)

3 O NEKUpovali↓/ vokazoval sem jí zase že mám prázdnej koąík↓ a↑/to [co sem nes ten baliček]

4 M [v kerv drogérii? ↑]

5O v ty ruce ↓// no kde smě byli ↓/ na náměstí! ne: ↑

6 M no na NÁměstí! ale↑ / my smě byli přece v tom eątě ↑/ [na sídliątím]

7 O [no tak ale] tak mě z toho vyveď tady↓/ co si tam

8 kupovala ↓/ na sídliąti ↓/ co smě tam kupovali? ↓

9 M no ubrousky smě tam kupovali ↑/ [já sem si tam kupovala ___]

10 O [ale dýk to není pravda↓] //jo↓ je↓/ v zádu↓

11 M [no v zadu na sídliąti↓]

12O [no jo ale tam bylo] deset korun ↓/ a tady nikde deset korun nernáą↓

13 M no tak ↑/ tak mně asi ten listej nedala ↓/ dyť to stálo asi ↑/ vosumnác koru:n ↓/ tak to nebude

14 tedle liste :k↓

15O=no a vod kaď to tedy je? ↓

16 M JEŽÍŠ TAK ASI SEM HO POPADLA ↑/ JAK MI / JAK SEM / MI VRACELA ZPÁTKY↓/

17 tak to není VOŇ ten Z NÁKUPU↓ (hlasitý, důrazný projev)

18O ale jéžią ↓ (hlasitý, rozruąený projev)

19 M JEŽÍŠ ABY SES NEPOSRAL↓/ JÁ TO MUŽŮ VYNDAT↑ A VŠECKO SPOČITÁM↓

20O no tak↑

21 M PROTOŽE NA VŠEM [SOU ↑/ CEDULKY↓] (hlasitý, rozruąený, důrazný projev)

22 O [to je ti HOVNO platný ↓] / když kolik si to↑

23 M [co? ↓] (netrpělivě)

24 O [dyž ti] tedy ↑/ kolik ti tam přirazili ↓/ tady je to s procentama ↓/todle je vod někaď jinaď↓/

25 no ale horąí je ta ↑/ že tady nikde nevidím ↑/ DI se podívat↓

26 M na CO se mam jit podívat? ↓

27 O na ten↓

28 M dět/naco? ↓

29 O na ten biomat ↓/ tady je dvě stě padesát pět padesát↓

30 M no plus ty procenta k tomu ↓/ ne: ↑ (jde se dívat na cenu Biomatu)

31O no to neni pravda↓

32 M dvě stě dvacet pět padesát↓ (říká, kolik práąek stoji)

33 O no/tak tady je nikde nemáą ale ↓/ tak jak to počítáą ↓/// (dále v klidu rozebírají cenu zboží a zjiąťuji, že byli v obchodě okradeni o třicet korun)

33.

1 O to znamená že Jára dala to ↑/ tak teď musíą Vildovi ↑/ a musíą i jí↓

2 M ty děláą jako kdyby smě nikdy NEDALI čoveče: ↓

3 O jak nedali? ↓ / co za / [ co tady zase žvaníą↓]

4 M [k narozeninam↓] / no tak že řekneą MUSÍŠ dát ↓/ [to je snad NORMÁLNÍ↓] ne? ↑

5 O [no ale nebudu dávat tisíce]

6 korun ↓/ kde je věrnu asi↓/ TY↓ // to sté s tím udéaly↓/ dybyste to udéaly ↑/ dybyste byly

7 bejvaly rozumný a řekly stojí jako normální ↑/vos /jako normální ↑/buď slavnostnějąí voběd a

8 todlencto a tim to vadne↓

9 Dm =no dyť tak se to udělá↓ (narozeniny matky)

l0 O jak to? ↓/ dyť vy už sté to s: zkurvily už ↓/ vy sté už to zveličily↓/ že už to tak neni totiž↓

11 Dm a nikdo to nezveličoval ↓/ my smě se ptaly t jestli / budem kupovat mámě ňákou zbytečnost

12 jako je zlato řetízek nebo náramek ↑/ a nebo jestli něco nepotřebuje nutně ↓/ a máma řekla ↓/

13 že by si chtěla koupit sukni a boty↓/ tak /jednají dala / tisícovku na sukni↑/ajedna na boty ↑/

14 dyť smě ti to jasně řekly↓ ne: ↑

15 M no taks‘ jí měl každý pětistovku přidat↓ a↑

16 O měla si uąetřit z peněz který se vydělaj a z toho si to koupit ↓/ a ne: říkat TODLE ↓

17 Dm proč? ↑/ [my smě se jí na to schválně ptaly↓]

18O [já sem zvědav ↑/ co teďkon↑] /jak se vona teďkon zachová ↓/ k VILDOVI ↑/

19 k pětatřiceti ↑/ a [HOLce k pětatřiceti↓] / TO sem straąně zvědav↓ (proneseno hlasitě,

vzruąeně, vyčítavě)

20 Dm [to uvidíme ↓/ rozmyslíme síť] / co bysme mu [hezkyho koupili↓]

21 O [aha: ↓/ no: ↓tak to sem straąně zvědav↓]

22 Dm nemusíą bejt zvědav ↓/ rozmyslíme si ↓/ co bysme mu [hezkyho] koupili↓

23 O [no↓] /// no: to sem ZVĚDAV↓/ a

24 hlavně sem zvědav ZA CO ↓/ to je tam na tom to nejdůležitějąí↓/ dyž už máą půl měsíce ↑/

25 a máą na to ątmáct dni ↑// prakticky ↑/ nebo tři neděle necelý↓

26 Dm já ti něco povim ↓/ my smě ti to s Járou vobě navrhly ↓/ ty si se s námi NEchtěl na tom

27 finančně [podílet ↑]

28 O [já sem vám] jasně řek↓ že ↑/ že to je normální narozeniny ↓/já sem vám NIC jinýho neřek↓

29 Dm ty si se na tom nechtěl finančně podíleti↓

30 O =PROTOŽE sem vám řek ↑/ že sou to NORMÁLNÍ narozeniny↓

31 Dm ty si se na tom prostě nechtěl finančně podílet ↑/ a tak my smě se na tom podílely samy↓no↓

32 O no tak TO SE NA MĚ NEZLOB ↑/ vy sté si zase vymyslely něco jinýho↓

33 Dm no my smě si nic nevymyslely↓

34 O VYMYSLELY↓

35 Dm my smě přemejąlely ↑/ že kdyby smě kupovaly mámě ňákou blbost ↑/ [tak bysme] stejně tři

36 O [aproč? ↑]

37 Dm nebo ątyry stovky za to daly ↑/ protože nepřideą s prázdnejma rukama ↓/ STEJNÉ ji něco

38 koupíą↓ / ňákou kosmetiku nebo něco ↑/ a stejně bys za to tři ątyry stovky dal ↓/ tak smě si

39 s Járou myslely↑ že je lepąí jí to dát radąi za něco užitečnějąího↓

40 O no: no:/ja sem zvědav jak toudělá teď↓/když je má dva/na krku↓//

41 Dm mamko jak to uděláme? ↓ ///jak to uděláme? ↓/// když táto s tebou se tak dobře dohaduje↓

42 O a jak se se mnou CHCEŠ DOHADOVAT? ↓/ dýk já ty /já peníze musím říct aby mi je máma

43 dala ↓/ TY ↓/ CINTO jedna UKECANÁ ↓/ z rozpočtu ↓/ co ted todle kecáą ↓/já sem ti JASNÉ

44 řek ↑/ ty furt mě využíváą to ↑/ že že vydělám dva tisíce za to ↓/ ty mě VYLOŽENÉ

45 VYUŽÍVÁŠ na to↓

46 M na co? ↓

47 Dm já tě využívám? ↑ /já sem ti někdy řekla abys mi je dal? ↑

48 M (smích)

49 O ale já sem je někdy zamlčel nebo to? ↓ /já sem koukali aby _____

50 Dm no tak nemáą kecat↑ a měl si vzít pětistovku↑ a říct↓/ holky já vám na to přidám↓

51 M jo: ↓/a byl klid↓

52 Dm no: a bylo by to ↓// [ale tebe to ani nenapadlo↓]

53 O [dýk ty si zase na druhý straně↑] / řvala že nebudeą mít na desku ↓/ ty↓

54 Dm a dyť ty jí stejně nechceą koupit↓/tak co↓ (desku na kuchyňskou linku)

55 O no nechci↓

56 Dm tak na jakou desku? ↓

57 O jak jí můžu koupit↓ dyžs' to viděla ↑/jak to dopadlo s penězma za minulej měsíc↓

58 M Zdenino ↓/ dáą si kafe s mlíkem? ↑

59O fart//dyk to vidíą↓

60M prosim vás ↑/ nechtě toho:↓

 

 

 

BIBILOGRAFIA

 

 

Białyszewski Henryk, Teoretyczne problemy sprzeczności i konfliktów społecznych, Warszawa 1983.

Boniecka Barbara, Lingwistyka tekstu teoria i praktyka, Lublin 1999.

Czarnawska Mira Montana, Tajniki dialogu, Warszawa 1997.

Dobrzyńska Teresa, Tekst. Próba syntezy, Warszawa 1993.

Doroszewski Witold, Język, myślenie, działanie. Rozważania językoznawcy, Warszawa 1982.

Duszak Anna, Tekst, dyskurs, komunikacja międzykulturowa, Warszawa 1998.

Encyklopedia kultury polskiej XX w., t. 2. Współczesny język polski. Pod red. J. Bartmińskiego, Wrocław 1993.

Dyskurs naukowy – tradycja i zmiana, Red. St. Gajda, Opole 1999.

Grabias Stanisław, Język w zachowaniach społecznych, Lublin 1994.

Grabias Stanisław, O ekspresywności języka. Ekspresja a słowotwórstwo, Lublin 1981.

Grochowski Maciej, Słownik polskich przekleństw i wulgaryzmów, Warszawa 1995.

Grzegorczykowa Renata, Wprowadzenie do semantyki językoznawczej, Warszawa 1990.

Hlasová Jaroslava, Konflikt jako forma kontaktu, “Slovo a slovesnost” 1991, r.52, s.256-263.

Hoffmannová Jana, Teorie kontextualizace – vzájemné působení jazyka a neverbálních prostředků, “Slovo a slovesnost” 1994, r. 55, s. 51–57.

Hoffmannová Jana, Müllerová Olga, Zeman Jiří, Konversace v čeątinĕ při rodinných a přatelských návątĕvách, Praha 1999.

Język potoczny jako przedmiot badań językoznawczych. Materiały konferencji z 18 – 20 X 1990 r. w Opolu. Red. nauk. St. Gajda, Zb. Adamiszyn, Opole 1991.

Kita Małgorzata, Wywiad prasowy. Język – gatunek - interakcja, Katowice 1998.

Kořenský Jan, Osobnost, sociální role, komunikace, rozpor, konflikt, “Slovo a slovesnost” 1994, r. 52, s. 241-246.

Kurcz Ida, Język a psychologia, Warszawa 1992.

Léblová Zdeňka, Konkflktní jednání v rodinné komunikaci a v jednom typu instytucionalní komunikace, Diplomová práce FF KU Praha 1999.

Müllerová Olga, Dialog a konflikt, “Slovo a slovesnost” 1991, r.52, s.247-256.

Müllerová Olga, K tematické výstavbĕ nepřipravených mluvených dialogických projevů, “Slovo a slovesnost” 1976, r. 37, s. 308-316.

Müllerová Olga, K výstavbĕ dialogického textu, “Slovo a slovesnost” 1981, r. 42, s. 282-290.

Müllerová Olga, Mluvený text a jeho syntaktická výstavba, Praha 1994.

Müllerová Olga, Hoffmannová Jana, Schnaiderová Eva, Mluvená čeątina v autentických textech, Praha 1992.

Nęcki Zbigniew, Komunikacja międzyludzka, Kraków 1996.

Prace językoznawcze. Język mieszkańców Krakowa, cz. I. Zagadnienia teoretyczne, fonetyka, fleksja. Pod red. B. Dunaja, Warszawa-Kraków 1989, z. 88.

Savický Nicolaj P., O jazyce, spotečnosti a funkcích, “Slovo a slovesnost” 2000, r.61, s.93-101.

Słownik języka polskiego, Red. nauk. M. Szymczak, t.I-III, Warszawa 1978-1981.

Słownik terminów literackich, M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień-Sławińska, J. Sławiński, Wrocław 1998.

Skudrzykowa Aldona, Język (za)pisany. O kolokwialności dialogów współczesnej prozy polskiej, Katowice 1994.

Šonková Jitka, Mluvená čeątina a korpusová lingvistika, “Slovo a slovesnost” 2000, r.61, s.190-202.

Tekst i język. Problemy semantyczne. Praca zbiorowa pod red. M.R. Mayenowej, Wrocław 1974.

Tekst i zdanie. Zbiór studiów. Pod red. T. Dobrzyńskiej i E. Janus, Wrocław 1983.

Tondl Ladislav, Kultura dialogu a forma monologu, “Slovo a slovesnost” 1995, r. 56, s. 161-173.

Vaňková Irena, Mlčení v komunikaci, “Slovo a slovesnost” 1996, r. 57, s. 91-101.

Żydek-Bednarczuk, Struktura tekstu rozmowy potocznej, Katowice 1994.

 

 

 


 

 

 

STRONA GŁÓWNA

O KOLE

HISTORIA

KONKURSY

DZIAŁALNOŚĆ

ARTYKUŁY

REFERATY

AKTUALNOŚCI

PISZĄ O NAS...

KONTAKT












































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































































Szymon Wiatr